Appi fayyummaa ija keessanii ittiin Laaluu dandeessan

Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa akka tilmaametti, addunyaa irratti mul’ata dhabuu hunda keessaa %80 ol ittifamuu fi illee fayyuu danda’a. Carraa dhukkuba ijaa hir’isuun jijjiirama akkaataa jireenyaa, tarkaanfiiwwan ittisaa fi kunuunsa ijaa yeroo hunda godhamu walitti makuun fudhachuu dabalata. Bara 2024tti karaaleen ija keessan kunuunsuu dandeessan ja’a kunooti.

1 Qorannoo ijaa yeroo hunda gochuu

Dhukkuboonni ijaa hedduun mallattoo hin qaban – yoo xiqqaate, jalqaba irratti. Fakkeenyaaf, gilaakoomaan jalqaba irratti dirree ijaa naannoo qaamaa waan miidhuuf yoo dafee hin kaafamne ija irratti miidhaa duubatti hin deebine ni fida. Namoonni hubachuu dhiisuu fi mul’ata naannoo qaamaa dhabuu kana mataa isaanii caalaatti sochoosuu qofaan beenyaa kaffalu.
Dhukkubni ijaa dhukkuba sukkaaraa wajjin walqabatee dhufus ujummoolee dhiigaa xixiqqoo ija keessa jiran waan miidhuuf ija irratti miidhaa duubatti hin deebine geessisa, mul’anni baay’ee osoo hin mul’atin.

Ogeessa ijaa gahumsa qabu waliin qorannoo ijaa deemuun dhukkuba ijaa adda baasuun yoo barbaachise gara ogeessa fayyaatti si erguu ni dandeessisa. Jijjiirama ijaa sababa dhukkuba sukkaaraatiin dhufu dafanii adda baasuun carraa jaamummaa %60-90 hir’isa. Akkasumas ogeessa ijaa daawwachuun yoo mul’anni kee hin jijjiiramne koochoo haaraa qaaliif fork out gochuu qabda jechuu miti. Namoonni UK keessa jiran yoo umuriin isaanii waggaa 60 ol ykn 18 gadi ta’e, seenaa maatii isaaniitti dhukkuba gilgaala yoo qabaatan, ykn faayidaa mootummaa murtaa’e yoo argatan qorannoo ijaa NHS bilisaan argachuuf ulaagaa guutuu qabu.

2 Ija keessan mana keessatti sakatta’aa

Irra caalaan keenya ija lamaan yeroo tokkotti waan fayyadamnuuf, namni tokko akkasitti arguu dhabuu isaa beekuun rakkisaa ta’uu danda’a. Torban torbaniin ija tokkoon tokkoon isaanii haguuggachuuf yaaliitii fageenya irraa gabatee lakkoofsaa ilaaluun iji lamaan akka gaariitti arguu isaanii mirkaneeffadhu.Garaagarummaan ija lamaan gidduu jiru hubannoo gad fageenyaa kee irratti dhiibbaa kan uumu yoo ta’u, kunis booda namni tokko yeroo konkolaataa oofu hangam akka fagaate murteessuu dhabuudhaan xumurama. Umuriin walqabatee macular degeneration yeroo baayyee ija tokko isa kaan caalaa dursee miidha. Akkasumas gosti “jiidhaan” – ujummoo dhiigaa xixiqqoo dugda ijaa dhangala’aa dhangala’aa ta’een kan dhufu – miidhaa dabalataa akka hin geessisneef dafee yaalamuu qaba. Waraqaa giraafii fageenya dhiyootti qabame fayyadamuu, yoo barbaadde naannoo koobilii uffadhu, sararoonni dalgaa ykn dhabaman yoo mul’atan ogeessa ijaa kee wajjin beellama qabadhu.

3 Ija keessan miidhaa makaanikaalii fi UV irraa eeguu

Ifni altiraavaayoleetii makula, kutaa ijaa isa giddu galeessaa fi barbaachisaa ta’e miidhuu danda’a. Ija keessan raadiyaashiniin altiraavaayoleetii miidhaa geessisu irraa eeguuf ujummoo aduu qulqullina gaarii qabu kan balaqqeessa UVA fi UVB %100 ugguru uffachuu keessan mirkaneessaa. Yoo nama DIY jaallattan ta’e, dhuguma goggles nageenyaa uffachuun barbaachisaadha. Ganna balaan biqiltuu dhaabuu, kan akka yeroo cirrachaa damee ijaan qabamuu baay’ee kan mul’atu yoo ta’u, miidhaa dhaabbataa geessisuu danda’a. Iskuwaashii fi ispoortii biroo eegumsa gahaa malee taphachuunis miidhaa dhaabbataa geessisuu danda’a. Kubbaan squash orbit ijaa irraa xiqqoo qofa xiqqaadha kunis dallaan orbitaalaa kubbaan ija keessa akka hin seenne dhorkuu waan hin dandeenyeef tishuuwwan lallaafaa ija keessa jiran irratti miidhaa guddaa geessisuu danda’a.
ijoollee.

Sochiin qaamaa marsaa dhiigaa gara ijaatti kan dabalu yoo ta’u, kunis oksijiinii fi soorata gara ijaatti geessuu fi balfa balleessuuf barbaachisaa dha. Akkasumas carraa umurii wajjin walqabatee macular degeneration, diabetic retinopathy fi glaucoma hir’isuu waliin walqabatee jira. Sochii qaamaa dhukkuba sukkaaraa to’achuufis barbaachisaa waan ta’eef dhukkubsattoota haala kana qaban irratti carraa jaamummaa hir’isa. Sochiin qaamaa mana jireenyaatti makamuu qofa akka hin taane hubachuun barbaachisaadha. Innis sochiiwwan bilisaa kan of keessaa qabu ta’uu danda’a, kunis saffisaan deemuu dabalatee, kunis maatii wajjin yeroo dabarsuu fi guddina myopia ijoollee keenya keessatti hir’isuuf carraa gaarii ta’a.
Torban Fayyaa Ija Biyyaalessaa bara kanaa Adoolessa 18 hanga 24 bara 2024tti gaggeeffamuuf jira.Akkuma duula hubannoo uumuu biroo, duulli kun barbaachisummaa fayyaa ijaa fi maaliif qorannoo ijaa yeroo hunda deemuu akka qaban kakaasuu fi barsiisuuf kan akeekedha.

Namoonni baay’een yeroo baay’ee mul’ata dhabuu sodaatu; taʼus ija isaanii kunuunsuu irratti tarkaanfii xinnoo fudhatu. Torban Fayyaa Ija Biyyaalessaa kana jijjiiruuf kaayyeffate. Kana erga jennee booda, waa’ee fayyaa ijaa dhugaawwan hawwataa ta’an kanneen isin hin beekne ta’uu danda’an keessaa muraasni kunooti. UK keessatti namoonni gara miliyoona 2 ta’an ijaan arguu hamaadhaan jiraachaa jiru, kunis sochii guyyaa guyyaa isaanii irratti dhiibbaa guddaa geessisuu danda’a. Walakkaan ummata kanaa ijaan arguu dhabuun kan hambifamuu danda’udha.

Qorannoon ijaa mallattoolee jalqabaa haala ijaa kan akka gilgaala salphaatti adda baasa, kunis yeroo dhiyootti yaalamuu danda’a. Yeroo qorannoo ijaa kamiyyuu dhukkuba sukkaaraa fi dhiibbaa dhiigaa dabalatee haalawwan fayyaa biroo adda baasuun ni danda’ama. Ija fayya qabeessa ta’e eeguuf nyaata gaarii nyaachuu, tamboo xuuxuu irraa fagaachuu fi yeroo ifa aduu cimaa ta’etti eegumsa ijaa uffachuu qabda.
Barbaachisummaan ijaan arguu gara fayyaa waliigalaa, walabummaa fi qulqullina jireenya nama dhuunfaa tokkootti baay’ee barbaachisaa waan ta’eef bira darbamuu hin danda’u. Kanaafidha dhaabbileen tola ooltummaa kunuunsa ijaa, ogeeyyiin fayyaa fi dhaabbileen guutuu UK torban kana keessatti barbaachisummaa fayyaa ijaa fi barbaachisummaa qorannoo idilee akka beeksisan kan jajjabeeffaman.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *